Phát âm tiếng Trung có cần học trực tiếp không? Phần tự sửa được và phần cần người nghe
Không bắt buộc. Phần lớn việc luyện phát âm tiếng Trung tự làm được: nghe giọng mẫu, nói theo, ghi âm, so lại. Nhưng có những lỗi bạn tự nghe không ra, và lúc đó cần một người nghe giúp. Người đó không nhất thiết phải ngồi cạnh bạn trong lớp. Điều cần là có phản hồi, không phải “học trực tiếp”. Bài này chia rõ hai phần, để bạn biết mình đang cần gì.
Câu hỏi “học online phát âm có chuẩn không”, “tự học có bị sai mà không biết không”, “phải đi lớp mới sửa được âm à” rất hay gặp ở người mới. Nỗi lo có cơ sở: đọc sai lâu ngày thì thành thói quen. Nhưng chờ có lớp trực tiếp rồi mới luyện thì còn mất thời gian hơn. Bài Âm tiếng Trung người Việt hay phát âm sai đã liệt kê các âm dễ lệch. Bài này trả lời câu khác: cách tự sửa chúng, và lúc nào nên nhờ người.
Bạn có đang chờ có lớp mới dám luyện phát âm? Tự kiểm tra
Đánh dấu những dòng đúng với bạn:
- Bạn học pinyin bằng mắt, đọc thầm, ít khi đọc thành tiếng.
- Bạn chưa từng ghi âm giọng mình rồi nghe lại.
- Bạn nói theo giọng mẫu nhưng không biết mình khác mẫu ở đâu.
- Bạn hoãn luyện nói vì nghĩ “đọc sai thì càng luyện càng sai”.
- Bạn nghe zh và j, hoặc an và ang, thấy gần như nhau.
- Người Trung hay hỏi lại khi bạn nói, dù bạn thấy mình đọc đúng.
- Đã nghe và nói theo giọng mẫu
- Ghi âm giọng mình mỗi ngày
- So bản ghi với giọng mẫu từng chỗ
- Biết mình hay lệch âm nào
- Có một người nghe giúp định kỳ
Ba dòng đầu thuộc phần tự làm được ngay. Hai dòng cuối là dấu hiệu bạn đã tới chỗ cần một người nghe. Phần lớn người mới đang mắc ở ba dòng đầu, chưa tới hai dòng cuối.
Vì sao có những lỗi tự nghe không ra
Tai quen với hệ âm tiếng Việt
Tai người Việt đã quen phân biệt các âm của tiếng Việt. Với người mới, những cặp âm như zh với j, hay an với ang, dễ nghe thành một. Khi tai chưa tách được, bạn so bản ghi với giọng mẫu cũng thấy “giống rồi”.
Giọng mình nghe từ bên trong khác bản ghi
Khi nói, bạn nghe giọng mình khác với người đứng ngoài nghe. Vì thế cảm giác “mình đọc đúng rồi” chưa đáng tin bằng bản ghi âm. Nhiều người lần đầu nghe lại bản ghi thấy lạ tai, đó là chuyện bình thường.
Không nhìn thấy lưỡi mình
Với zh, ch, sh, r, chỗ sai thường nằm ở vị trí lưỡi. Bạn nghe được là kết quả lệch, nhưng không thấy lưỡi đặt sai chỗ nào. Xem khẩu hình giúp một phần, người nghe có kinh nghiệm giúp phần còn lại.
Đích thật là người nghe hiểu
Phát âm không chỉ là từng âm đúng. Nói quá nhanh, ngắt sai chỗ cũng làm người nghe không hiểu. Trong hội thoại mẫu “Nhận xét sau tuần làm việc đầu tiên”, khi nói về những điểm nhân viên mới cần sửa, người nhận xét nêu:
说话太快 (shuōhuà tài kuài) là nói nhanh quá, 听不懂 (tīng bu dǒng) là nghe không hiểu. Đây là loại nhận xét chỉ người nghe mới đưa ra được. Bạn tự nghe giọng mình thì luôn hiểu, vì bạn biết mình định nói gì.
Phần nào tự sửa được, phần nào cần người nghe
Bảng dưới chia theo những chỗ người Việt hay lệch. Cột giữa là việc bạn làm được một mình, cột cuối là dấu hiệu nên nhờ người nghe:
| Chỗ hay lệch | Tự làm được gì | Khi nào cần người nghe |
|---|---|---|
| Thanh điệu, nhất là thanh 3 và biến điệu | Ghi âm rồi so với giọng mẫu, nhìn đường cao độ giọng mình | Đã thấy lệch mà sửa mãi không khớp |
| zh, ch, sh, r | Xem khẩu hình, nghe từng cặp âm, nói chậm từng âm tiết | Bạn không nghe ra mình khác giọng mẫu chỗ nào |
| j, q, x và ü | Luyện từng âm trong bảng pinyin, so với giọng mẫu | Người nghe vẫn hiểu nhầm từ dù bạn thấy mình đọc đúng |
| Âm cuối -n và -ng | Ghi âm từng cặp an/ang, in/ing rồi nghe lại | Nghe lại bản ghi, bạn vẫn thấy hai âm như một |
| Tốc độ, ngắt câu | Nói đuổi theo giọng mẫu, chia câu dài thành cụm | Người nghe hay hỏi lại dù từng âm đã ổn |
Nhìn bảng sẽ thấy: phần tự làm được rất rộng. Người nghe giúp nhất ở đúng chỗ bạn đã luyện mà vẫn không tự nghe ra. Muốn hiểu kỹ từng nhóm âm, xem thêm bài biến điệu thanh 3, 不 và 一 và bài âm cuối -n, -ng.
Vòng tự sửa phát âm mỗi ngày: năm bước
- 1Chọn vài câu ngắn có audio, gom được những âm bạn hay lệch
- 2Nghe mẫu và nói đuổi đến khi nói liền một hơi
- 3Ghi âm giọng mình, đặt cạnh giọng mẫu
- 4So theo thứ tự: thanh điệu, phụ âm đầu, âm cuối, tốc độ
- 5Mỗi buổi chỉ sửa một chỗ, hôm sau ghi âm lại để so
Bước 1: chọn câu gom đúng âm khó
Đừng luyện từng âm rời quá lâu. Chọn câu ngắn có chứa âm bạn hay lệch. Ví dụ, trong hội thoại mẫu “Đậu phụ cứng hay đậu phụ non”, một người lớn tuổi khen người trẻ:
Câu này có zh trong 中国 (Zhōngguó) và 真 (zhēn), sh trong 说 (shuō), j trong 久 (jiǔ). Hai âm zh và j nằm ngay trong một câu, nên ghi âm xong bạn so được luôn.
Một câu khác trong hội thoại mẫu “Điền bảng ghi chép kiểm tra”, một nhân viên hỏi:
写 (xiě) có x, 中文 (Zhōngwén) có zh và hai âm cuối -ng, -n, 错 (cuò) có c, 字 (zì) có z, 拼音 (pīnyīn) có hai âm cuối -n. Một hơi nói mà gom đủ x, zh, c, z và cặp -n, -ng.
Bước 2 và 3: nói đuổi, rồi ghi âm
Nói theo giọng mẫu đến khi không phải dừng giữa câu. Rồi mới ghi âm. Ghi âm khi còn vấp thì bạn chỉ nghe thấy chỗ vấp, không nghe ra lỗi âm.
Bước 4: so theo thứ tự
Nghe bản ghi và giọng mẫu xen kẽ từng câu. So thanh điệu trước, vì đây là chỗ dễ thấy nhất. Rồi tới phụ âm đầu, âm cuối, cuối cùng là tốc độ và chỗ ngắt. Ghi lại chỗ lệch vào sổ, mỗi chỗ một dòng.
Bước 5: sửa một chỗ mỗi buổi
Sửa cùng lúc nhiều thứ thì cái nào cũng dở dang. Mỗi buổi chọn một chỗ, luyện riêng chỗ đó, hôm sau ghi âm lại. Kiên nhẫn là điều kiện, như một câu trong hội thoại mẫu Khen ngợi đồng nghiệp làm tốt:
练习久了 (liànxí jiǔ le) là luyện lâu rồi, 自然 (zìrán) là tự nhiên, 厉害 (lìhai) là giỏi. Câu này có cả z trong 自 và r trong 然, cũng là một câu tốt để ghi âm.
Trực tiếp hay online: điều cần là có người nghe
Khi đã tới hai dòng cuối của phần tự kiểm, bạn cần người nghe. Người đó có thể là giáo viên ở lớp, gia sư qua gọi video, hay một đồng nghiệp, người bạn biết tiếng Trung. Ngồi cùng phòng không phải điều kiện. Điều kiện là người đó nghe bạn nói và chỉ được chỗ sai. Một câu đơn giản để nhờ (câu tự đặt):
听听 (tīngting) là nghe thử, 说得对不对 (shuō de duì bu duì) là nói có đúng không. Mang theo vài câu đã tự ghi âm, nhờ người nghe chỉ một chỗ sai nhất. Nếu bạn đang cân nhắc thuê người kèm, bài Gia sư 1 kèm 1 hay tự học giúp bạn chọn. Nếu ngại nói trước người khác, bài Má nóng ran có cách bắt đầu nhỏ.
- Đọc thầm pinyin, hoãn nói
- Không biết mình lệch chỗ nào
- Đến lớp mới bắt đầu sửa từ đầu
- Ghi âm và so với giọng mẫu mỗi ngày
- Có sổ ghi chỗ mình hay lệch
- Nhờ người nghe đúng chỗ đã luyện mà chưa ổn
Làm trên 123tiengtrung.com thế nào
Trên 123tiengtrung.com, bạn làm được phần tự sửa. Đây là những chỗ dùng được, kèm giới hạn:
- Học lại từ âm: Bảng pinyin có bài 1–2 và bảng ghép âm mở cho mọi tài khoản; các bài sau có ở gói Premium hoặc thời gian dùng thử.
- Thanh điệu và khẩu hình: Thanh điệu để luyện riêng từng thanh, Khẩu hình để xem cách đặt miệng, lưỡi cho các âm khó.
- Nhìn thấy giọng mình: Đóng vai vẽ đường cao độ giọng bạn chồng lên giọng mẫu, để bạn tự thấy thanh điệu lệch ở đâu.
- Nghe và nói đuổi theo câu: hội thoại trong Giao tiếp có audio giọng thật từng câu. Ghi âm để nghe lại và so với giọng mẫu có ở gói Premium. Tài khoản miễn phí nghe được một số câu mỗi ngày.
Giới hạn: web không chấm phát âm tự động và không có giáo viên người thật sửa âm. Bạn tự nghe, tự so với giọng mẫu và đường cao độ. Những lỗi bạn không tự nghe ra, web không thay được một người nghe giúp.
Việc làm ngay tối nay: ghi âm hai câu mẫu ở trên, nghe lại xen kẽ với giọng mẫu, ghi vào sổ đúng một chỗ lệch. Mai luyện riêng chỗ đó rồi ghi âm lại.
Hỏi đáp
Câu hỏi thường gặp
Tự học phát âm có bị sai mà không biết không?
Có thể, nhất là với những cặp âm tai bạn chưa tách được. Ghi âm và so với giọng mẫu giúp bạn bắt phần lớn lỗi. Phần còn lại cần một người nghe giúp.
Học online có sửa được phát âm không?
Được, nếu có người nghe bạn nói và chỉ chỗ sai, dù qua gọi video. Điều quan trọng là có phản hồi, không phải ngồi cùng phòng.
Khi nào nên tìm người nghe giúp?
Khi bạn đã luyện một chỗ nhiều buổi mà vẫn không tự nghe ra khác biệt, hoặc người nghe vẫn hiểu nhầm dù bạn thấy mình đọc đúng.
Sắp đi Đài Loan có luyện phát âm trên web được không?
Phát âm dùng được, chỉ khác là chữ trên web là giản thể. Nếu bạn cần chữ phồn thể, học chữ ở nguồn khác.
Bài do Xteam 123tiengtrung.com biên soạn