Phương pháp học · Người mới bắt đầu
Tự học tiếng Trung từ số 0: bắt đầu từ đâu, học theo HSK 3.0 thế nào?
Chưa biết gì, muốn tự học và nghe nói nhiều đến "giáo trình 3.0" nhưng không biết bước đầu tiên là gì. Bài này đưa ra một lộ trình cụ thể, thứ tự rõ ràng, kèm những cái bẫy người mới hay mắc.
HSK 3.0 là gì, "giáo trình 3.0" là gì
Khi mọi người nói "học theo giáo trình 3.0", họ đang nói tới chuẩn trình độ tiếng Trung mới ban hành năm 2021, thường gọi tắt là HSK 3.0. Chuẩn cũ có 6 cấp. Chuẩn mới chia thành 3 bậc (sơ cấp, trung cấp, cao cấp) và 9 cấp: HSK 1–3 là sơ cấp, 4–6 là trung cấp, 7–9 là cao cấp. Mỗi cấp có danh sách âm tiết, chữ Hán, từ vựng và điểm ngữ pháp riêng. "Giáo trình 3.0" là sách hoặc bài học được soạn bám theo các danh sách đó.
Với người mới, điều quan trọng là: lượng kiến thức được chia nhỏ theo cấp, nên bạn biết rõ mình đang ở đâu và còn thiếu gì. Theo danh sách từ trên 123tiengtrung.com, các cấp đầu có số từ mới như sau:
| Cấp | Từ mới của cấp | Gợi ý |
|---|---|---|
| HSK1 | 300 | Chào hỏi, giới thiệu, số đếm, mua bán đơn giản |
| HSK2 | thêm 198 | Hỏi đường, hẹn giờ, nói về công việc, sở thích |
| HSK3 | thêm 499 | Kể chuyện ngắn, trình bày ý kiến đơn giản |
| HSK4 | thêm 997 | Bắt đầu sang trung cấp, đọc và nói dài hơn |
Bạn không cần mua đúng một bộ sách nào mới gọi là "học theo 3.0". Chỉ cần nội dung bạn học bám theo cấp HSK mới và đi đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.
Lộ trình 5 bước cho người mới
Thứ tự dưới đây dành cho người chưa biết gì. Mỗi bước có trang tương ứng trên 123tiengtrung.com để bạn bắt tay vào ngay. Nếu không muốn tự sắp xếp, vào Lộ trình của tôi, chọn mục tiêu, trình độ "Mới bắt đầu" và số phút mỗi ngày, web sẽ chia sẵn 3 việc mỗi ngày.
Tuần 1–2: phát âm trước tiên
Tiếng Trung có 4 thanh và một thanh nhẹ. Cùng âm ma: 妈 mā (mẹ), 麻 má (tê), 马 mǎ (ngựa), 骂 mà (mắng). Sai thanh là sai nghĩa. Hai tuần đầu, hãy dồn sức vào ba việc:
- Thanh điệu: nghe và phân biệt 4 thanh, các quy tắc biến thanh như 你好 đọc thành ní hǎo. Học ở 5 thanh điệu.
- Pinyin: phiên âm Latinh của tiếng Trung, như 谢谢 xièxie. Học thanh mẫu, vận mẫu và cách ghép ở Bảng pinyin.
- Khẩu hình: những âm tiếng Việt không có như zh, ch, sh, r, ü. Xem vị trí lưỡi, môi ở Khẩu hình.
Phát âm sai từ đầu rất khó sửa về sau. Hai tuần này là khoản đầu tư đáng giá nhất.
Từ tuần 3: hội thoại ngắn và nói theo
Đừng đợi thuộc nhiều từ mới tập nói. Chọn đoạn hội thoại HSK1 ngắn, nghe hiểu từng cụm rồi nói đuổi theo audio (shadowing). Câu như 我叫小明，我是越南人。 Wǒ jiào Xiǎomíng, wǒ shì Yuènán rén. (Tôi tên là Tiểu Minh, tôi là người Việt Nam.) nói đi nói lại vài chục lần sẽ thành phản xạ.
Trên web: vào mục Giao tiếp, lọc HSK1. Muốn luyện câu dùng ngay theo tình huống thì vào Mẫu câu. Cách luyện chi tiết có trong bài Shadowing tiếng Trung.
Từ vựng: ôn ngắt quãng và dựa vào âm Hán Việt
Học từ mới mỗi ngày một ít, rồi ôn lại đúng lúc sắp quên. Đó là ôn tập ngắt quãng: từ nào nhớ chắc thì lâu sau mới gặp lại, từ nào hay quên thì gặp lại sớm. Vào Từ vựng → Ôn tập.
Người Việt có một lợi thế lớn: rất nhiều từ tiếng Trung có âm Hán Việt quen thuộc. 学生 xuésheng là "học sinh", 中国 Zhōngguó là "Trung Quốc", 工作 gōngzuò là "công tác", tức công việc. Nhìn qua âm Hán Việt, bạn đoán được nghĩa và nhớ mặt chữ nhanh hơn. Thử ở Nhớ chữ qua âm Hán Việt và đọc thêm Cách nhớ mặt chữ tiếng Trung.
Ngữ pháp: học theo cấp, sau khi đã gặp câu
Ngữ pháp HSK1 không nhiều: câu với 是 shì, câu hỏi với 吗 ma, phủ định với 不 bù và 没 méi, nơi chốn đặt trước động từ như 我在家吃饭 wǒ zài jiā chī fàn (tôi ăn cơm ở nhà). Học điểm ngữ pháp sau khi đã nói câu đó vài lần sẽ dễ hiểu hơn nhiều. Vào Ngữ pháp theo cấp HSK, bắt đầu từ HSK1.
Mốc kiểm tra: thi thử HSK1
Đặt một mốc cụ thể để biết mình đang tiến hay đứng yên. Khi đã xong phát âm, quen chừng nửa số từ HSK1 và nói được vài đoạn hội thoại, hãy làm thử một đề. Điểm thấp không sao, nó cho bạn biết phần nào cần học tiếp. Xem cấu trúc đề ở Thi thử HSK1. Nếu mục tiêu chính là thi chứng chỉ, chọn lộ trình Thi HSK; nếu chủ yếu để nói chuyện, đi làm, chọn lộ trình Giao tiếp.
Mỗi ngày học bao lâu
Người đi làm, đi học bận rộn có thể bắt đầu với 15–30 phút mỗi ngày. Điều quyết định không phải số giờ mà là sự đều đặn: 20 phút mỗi ngày tốt hơn 3 tiếng dồn vào Chủ nhật, vì nghe và nói là kỹ năng, cần lặp lại hằng ngày.
| Một buổi 30 phút | Làm gì |
|---|---|
| 5 phút | Ôn từ vựng đến hạn |
| 15 phút | Một đoạn hội thoại: nghe, hiểu, nói theo |
| 10 phút | Một điểm ngữ pháp hoặc luyện phát âm phần còn yếu |
Để không bỏ giữa chừng, hãy đặt mục tiêu đo được và có hạn chót. Cách làm có trong bài Lập kế hoạch SMART khi học tiếng Trung.
Những cái bẫy khi tự học
Học thuộc từ rời
Chép 20 từ mỗi ngày vào sổ, thuộc nghĩa, nhưng gặp trong câu nói thật lại không nhận ra. Từ nên được học trong câu, rồi dùng danh sách từ để ôn.
Chờ giỏi rồi mới nói
Không có ngày nào bạn tự thấy "đủ giỏi". Nói theo câu mẫu ngay từ tuần thứ ba, sai đâu sửa đó. Nói nhiều câu đúng sẵn là cách nhanh nhất để hết sợ.
Nhảy app, nhảy kênh liên tục
Hôm nay theo kênh này, tuần sau đổi ứng dụng khác, tháng sau mua bộ sách mới. Mỗi lần đổi lại bắt đầu từ bài 1. Hãy chọn một nguồn chính đủ các bước ở trên và đi hết ít nhất một cấp. Nguồn khác chỉ dùng để bổ sung.
Lên kế hoạch hoành tráng rồi bỏ
Mua sổ, in lộ trình 6 tháng, học hăng ba ngày rồi dừng. Hiện tượng này phổ biến tới mức có tên riêng, đọc thêm ở bài Dự án ma: học tiếng Trung.
Cách nhận ra khoá học "lùa gà"
Người mới thường đăng câu hỏi lên mạng và nhận được rất nhiều lời mời, trong đó có cả những nơi không đàng hoàng. Một vài dấu hiệu nên cảnh giác:
- Cam kết quá đà: "3 tháng nói thành thạo", "đảm bảo đỗ HSK4 sau 2 tháng" với người chưa biết gì.
- Ép chuyển khoản trước: không cho học thử, không có hợp đồng hay hoá đơn, giục "hôm nay giảm giá, mai hết".
- Nhắn tin riêng chào mời ngay sau khi bạn bình luận, tài khoản mới lập, không có trang web hay địa chỉ rõ ràng.
- Không nói rõ học gì: không có danh sách bài, không biết theo cấp HSK nào, không cho xem trước nội dung.
Với bất kỳ nguồn học nào, kể cả miễn phí, hãy xem: có cho học thử không, nội dung có chia theo cấp HSK không, có audio người thật hoặc giọng đọc chuẩn không, có phần luyện nói chứ không chỉ đọc chép, và giá có ghi công khai không.
Học miễn phí hay trả tiền
Bạn hoàn toàn có thể bắt đầu bằng tài liệu miễn phí: video dạy phát âm trên YouTube, từ điển, các trang học có bản Free. Chỉ nên trả tiền khi đã học thử, thấy hợp và biết rõ mình nhận được gì.
Free trên 123tiengtrung.com
Mỗi ngày 3 bài mới và 30 câu luyện; vài bài đầu thanh điệu, pinyin, khẩu hình; ngữ pháp HSK1; ôn từ vựng HSK1; Lộ trình của tôi; luyện theo dạng đề HSK1. Không có audio bài học, ghi âm và thi thử.
Premium
Mở audio mọi bài, ghi âm so với câu mẫu, thi thử HSK1–3, ngữ pháp và từ vựng HSK1–4. Giá ghi công khai ở Bảng giá. Tài khoản mới được dùng thử đủ Premium 3 tiếng, không cần chuyển khoản trước.
Hỏi đáp
Người mới tự học tiếng Trung nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ phát âm: thanh điệu, pinyin và khẩu hình trong khoảng 2 tuần đầu. Sau đó học hội thoại ngắn và nói theo audio (shadowing), ôn từ vựng ngắt quãng, rồi mới học ngữ pháp theo cấp HSK.
Giáo trình HSK 3.0 là gì?
HSK 3.0 là cách gọi quen của chuẩn trình độ tiếng Trung mới ban hành năm 2021, chia 3 bậc (sơ cấp, trung cấp, cao cấp) và 9 cấp. Giáo trình HSK 3.0 là sách và bài học soạn theo danh sách từ, chữ và ngữ pháp của chuẩn này.
Mỗi ngày tự học tiếng Trung bao lâu là đủ?
Người đi làm có thể bắt đầu với 15–30 phút mỗi ngày. Học đều mỗi ngày hiệu quả hơn học dồn vài tiếng vào cuối tuần.
Tự học có cần mua khoá học không?
Không bắt buộc. Có thể bắt đầu bằng tài liệu miễn phí. Chỉ nên trả tiền khi bạn đã học thử, thấy hợp và biết rõ mình nhận được gì. Cẩn thận với nơi cam kết nói thành thạo sau vài tháng hoặc ép chuyển khoản trước khi cho học thử.
Bao lâu thì thi được HSK1?
Không có con số chung cho mọi người. Nếu học đều mỗi ngày, hãy đặt mốc làm thử một đề HSK1 sau khi đã xong phần phát âm và khoảng nửa số từ HSK1, rồi dựa vào kết quả để điều chỉnh.
Chưa biết bắt đầu từ bài nào? Trả lời 3 câu, web lập lộ trình theo tuần và chia sẵn 3 việc mỗi ngày. Dùng miễn phí.