Học tiếng Trung làm phiên dịch: tự kiểm năng lực trước khi chọn bằng đại học hay khoá ngắn
Học tiếng Trung để làm phiên dịch là mục tiêu thật, nhưng nói được tiếng Trung chưa phải là dịch được. Phiên dịch cần nghe trọn ý ở thứ tiếng này, rồi nói lại đủ và đúng ở thứ tiếng kia, ngay lúc đó. Trước khi chọn học đại học hay một khoá ngắn, hãy tự kiểm năm kỹ năng trong bài. Kết quả cho bạn biết mình đang thiếu nền ngôn ngữ hay thiếu kỹ năng nghề.
Những câu hỏi kiểu “có nên học lại đại học ngành tiếng Trung không”, “học khoá ngắn vài tháng có đi dịch ở xưởng được không”, “đã biết tiếng Anh, học thêm tiếng Trung để làm phiên dịch có kịp không” xuất hiện thường xuyên trong các nhóm học. Bài này không bàn thu nhập và không khẳng định nơi tuyển dụng đòi gì, vì mỗi nơi một khác. Bài chỉ giúp bạn nhìn rõ năng lực của mình trước khi bỏ tiền, bỏ thời gian. Nếu bạn còn đang phân vân giữa nhiều nghề, đọc trước bài Học tiếng Trung xong làm nghề gì.
Tự kiểm tra: năm kỹ năng của người phiên dịch
Làm thử từng bài kiểm dưới đây với một hội thoại hoặc bài đọc ở trình độ bạn đang học. Ghi âm lại để tự nghe.
| Kỹ năng | Bài tự kiểm | Dấu hiệu chưa đạt |
|---|---|---|
| Nghe hiểu trọn ý | Nghe một câu dài đúng một lượt, viết ra ý chính bằng tiếng Việt | Chỉ bắt được vài từ, phải nghe đi nghe lại |
| Nói lại ý, không dịch từng chữ | Nghe câu tiếng Trung, nói lại ngay bằng tiếng Việt tự nhiên | Câu Việt lủng củng, bám đúng trật tự chữ Hán |
| Dịch chiều ngược lại | Nghe một câu tiếng Việt, nói lại bằng tiếng Trung | Bí từ, dừng lâu, hoặc né sang câu khác nghĩa |
| Từ của ngành bạn nhắm | Liệt kê từ của một ngành (may mặc, điện tử, giấy tờ…) bằng cả hai thứ tiếng | Biết từ thông dụng nhưng không biết tên máy, tên công đoạn, tên giấy tờ |
| Ghi nhanh, giữ đúng ý | Nghe một đoạn vài câu, ghi ký hiệu, rồi nói lại đủ ý | Nói lại thiếu ý ở giữa, hoặc thêm ý của mình vào |
- Nói chuyện thường ngày được
- Đọc hiểu tài liệu chung
- Nghe một lượt, nói lại đủ ý
- Dịch được cả hai chiều
- Biết từ của ngành mình nhắm
- Giữ đúng ý, không thêm bớt
Vấp ở hai kỹ năng đầu nghĩa là bạn còn thiếu nền ngôn ngữ. Nền ổn mà vấp ở ba kỹ năng sau nghĩa là bạn thiếu kỹ năng nghề. Hai trường hợp cần hai cách học khác nhau, và đó là lý do nên tự kiểm trước khi chọn khoá.
Vì sao biết tiếng Trung chưa chắc đã dịch được
Hiểu cho mình khác với nói lại cho người khác
Khi tự đọc, bạn hiểu đại ý là đủ. Khi dịch, người nghe chỉ có lời của bạn. Bỏ sót một chữ “không” hay một mốc thời gian là đổi nghĩa cả câu. Trong hội thoại mẫu “Nhập kho lô cúc vỏ dừa từ Việt Nam”, khi được hỏi có đọc hiểu được không, một nhân vật trả lời:
看得懂 (kàn de dǒng) là đọc hiểu được, 入库单 (rùkù dān) là phiếu nhập kho, 不知道怎么翻 (bù zhīdào zěnme fān) là không biết dịch thế nào. 翻 ở đây là cách nói gọn của 翻译 (fānyì, dịch). Câu này tách đúng hai việc: đọc hiểu là một chuyện, chuyển sang thứ tiếng khác là chuyện khác.
Mỗi ngành có kho từ riêng
Ở xưởng may có tên công đoạn, ở xưởng điện tử có tên linh kiện, ở văn phòng có tên giấy tờ. Từ thông dụng trong giáo trình không phủ hết những từ này. Trong hội thoại mẫu “Đọc phiếu kỹ thuật của mẫu mới”, một nhân viên nhờ phiên dịch:
黄翻译 là cách gọi phiên dịch họ Hoàng, ghép họ với chức danh. 工艺单 (gōngyì dān) là phiếu kỹ thuật, 专业词 (zhuānyè cí) là từ chuyên ngành, 看不懂 (kàn bu dǒng) là đọc không hiểu. Người dịch trong xưởng cần nắm loại từ này. Khoá học chung khó dạy đủ, vì mỗi ngành, thậm chí mỗi xưởng, một kiểu.
Phiên dịch không chỉ là chuyển chữ
Người dịch đứng giữa hai bên, nên có lúc còn phải giúp hai bên hiểu nhau. Trong hội thoại mẫu “Hòa giải hiểu lầm vì bất đồng ngôn ngữ”, phiên dịch được nhờ một việc không nằm trong từ điển:
吵起来了 (chǎo qǐlai le) là cãi nhau rồi, 组长 (zǔzhǎng) là tổ trưởng, 调解 (tiáojiě) là hoà giải. Việc này cần nói đúng lời từng bên, giữ bình tĩnh, không đứng về phía nào. Đây là phần khó tự luyện bằng sách, và là lý do nên luyện với người thật khi đã có nền.
Bằng đại học hay khoá ngắn: chọn theo chỗ bạn đang đứng
Bằng cấp và kỹ năng là hai thứ khác nhau. Bằng giúp bạn qua vòng hồ sơ ở những nơi yêu cầu bằng. Kỹ năng giúp bạn làm được việc khi đã vào làm. Bảng dưới không nói bên nào quan trọng hơn, chỉ gợi ý hướng học theo hoàn cảnh:
| Bạn đang ở đâu | Hướng học hợp hơn | Cần hỏi kỹ |
|---|---|---|
| Chưa có nền, còn thời gian học dài hạn | Chương trình đại học hoặc cao đẳng ngành ngôn ngữ | Chương trình có môn luyện dịch không, thực hành ra sao |
| Đã có nền, cần kỹ năng nghề nhanh | Khoá ngắn về kỹ năng dịch hoặc tiếng Trung chuyên ngành | Có luyện dịch hai chiều không, có người sửa từng câu không |
| Đang đi làm trong ngành | Học từ chuyên ngành ngay tại chỗ làm, kèm luyện nghe nói mỗi ngày | Ai ở chỗ làm có thể kiểm giúp bạn dịch đúng chưa |
| Nhắm nơi đòi giấy tờ chứng minh trình độ | Ôn và thi chứng chỉ phù hợp như HSK, HSKK | Đọc kỹ tin tuyển của chính nơi đó, mỗi nơi một yêu cầu |
Nếu nhắm chứng chỉ, bài Đăng ký thi HSK có các bước chung. Phần nói thì xem HSKK Sơ cấp để biết đề thi nói gồm gì.
Luyện thử kỹ năng dịch từ hôm nay: năm bước
- 1Chọn một hội thoại có audio mà bạn hiểu được phần lớn
- 2Nghe một câu, dừng lại, nói ý câu đó bằng tiếng Việt tự nhiên
- 3Đối chiếu với nghĩa mẫu, ghi chỗ mình bỏ sót hoặc thêm vào
- 4Làm chiều ngược lại: nhìn câu Việt, nói câu Trung, rồi nghe giọng mẫu
- 5Mỗi tuần ghi thêm một nhóm từ của ngành bạn nhắm
Bước 1 và 2: nghe một câu, nói lại ý
Đừng bắt đầu bằng bài khó. Chọn bài bạn hiểu được phần lớn khi đọc, để dồn sức vào việc chuyển ý. Nghe một câu, bấm dừng, nói lại bằng tiếng Việt như đang nói cho một người không biết tiếng Trung. Ví dụ, trong hội thoại mẫu Công chứng bản dịch giấy tờ có câu:
需要 (xūyào) là cần, 先 (xiān) là trước, 翻译成中文 (fānyì chéng Zhōngwén) là dịch sang tiếng Trung. Nghĩa bám sát chữ là “Cần trước tiên dịch sang tiếng Trung”. Người Việt nói tự nhiên hơn sẽ là “Phải dịch sang tiếng Trung trước đã”. Tập nói lại theo cách người Việt nói, không theo trật tự chữ Hán, là bước đầu của dịch.
Bước 3: đối chiếu chỗ bỏ sót
So câu bạn vừa nói với nghĩa mẫu. Lỗi hay gặp khi mới tập là bỏ mất chữ phủ định, bỏ mốc thời gian, hoặc thêm ý mình đoán. Ghi các lỗi này vào một cột riêng trong sổ. Sau vài tuần, nhìn lại cột đó, bạn sẽ biết mình hay sai kiểu gì.
Bước 4: đừng bỏ chiều Việt sang Trung
Nhiều người thấy nghe hiểu tiến nhanh hơn nói. Dịch từ Việt sang Trung là chỗ dễ lộ thiếu sót nhất. Nhìn câu Việt, tự nói câu Trung, rồi mới nghe giọng mẫu để so. Câu nào bạn nói khác câu mẫu mà vẫn đúng nghĩa thì không sao, câu nào sai nghĩa thì luyện lại.
Bước 5: sổ từ theo ngành
Chọn một ngành bạn nhắm, ghi từ theo nhóm: tên máy, tên công đoạn, tên giấy tờ, câu hay dùng khi báo việc. Mỗi từ ghi cả câu ví dụ. Bài Báo máy hỏng, báo hàng lỗi là một ví dụ về nhóm câu ở xưởng.
Phần mềm dịch giúp được đến đâu
Trong hội thoại mẫu “Trò chuyện về công nghệ mới”, một người nhắc tới phần mềm dịch:
Và trong cùng hội thoại có câu hỏi mà người làm dịch nào cũng nên tự hỏi:
自动翻译 (zìdòng fānyì) là dịch tự động, 准确 (zhǔnquè) là chính xác. Phần mềm giúp tra từ nhanh, đọc nhanh. Nhưng nghe trọn ý, nói lại đúng ý trước mặt hai bên, và biết lúc nào máy dịch sai, vẫn là việc của người dịch. Dùng máy để kiểm từ, đừng dùng nó thay việc luyện.
Làm trên 123tiengtrung.com thế nào
123tiengtrung.com không dạy nghề phiên dịch và không có lớp luyện dịch. Web giúp phần nền: nghe, nói, đọc, từ vựng theo cấp, và cho bạn biết mình đang ở đâu. Cụ thể, kèm giới hạn:
- Nghe một câu, nói lại ý: hội thoại trong Giao tiếp có audio giọng thật từng câu, có các chủ đề nhà xưởng, ký túc xá, công việc. Bạn tự dừng từng câu để tập nói lại ý. Tài khoản miễn phí nghe được một số câu mỗi ngày; gói Premium và thời gian dùng thử không bị hạn mức này.
- Đọc và đối chiếu: Đọc hiểu chia bài theo cấp HSK, bấm từng cụm ra pinyin và nghĩa, hợp cho bước đối chiếu chỗ mình bỏ sót.
- Biết vốn từ: kiểm tra vốn từ theo cấp, chấm ngay, từ sai được đưa vào ôn tập. HSK1 mở cho mọi tài khoản, từ HSK2 trở lên ở gói Premium.
- Biết trình độ: thi thử HSK theo cấu trúc HSK 3.0, từ HSK1 đến HSK6, có ở gói Premium. Thi thử để luyện, không phải chứng chỉ.
- Luyện phản xạ nói: Đóng vai cho bạn đối đáp theo câu mẫu và vẽ đường cao độ giọng bạn chồng lên giọng mẫu.
Giới hạn: web không có giáo viên sửa bản dịch, không chấm phát âm tự động và không có chữ phồn thể. Kỹ năng dịch hai chiều trước mặt người thật, bạn cần luyện với người có nghề hoặc trong một khoá có người sửa.
Việc làm ngay: chọn một hội thoại có audio, nghe từng câu rồi nói lại ý bằng tiếng Việt, ghi âm cả lượt. Nghe lại bản ghi, đánh dấu câu nào bỏ sót ý. Đó là kết quả tự kiểm đầu tiên của bạn.
Hỏi đáp
Câu hỏi thường gặp
Biết tiếng Trung giao tiếp có làm phiên dịch được không?
Giao tiếp tốt là nền cần có, nhưng chưa đủ. Bạn cần thêm nghe trọn ý, dịch hai chiều, từ chuyên ngành và giữ đúng ý. Làm bài tự kiểm ở trên để biết mình thiếu phần nào.
Có bắt buộc phải có bằng đại học không?
Tuỳ nơi bạn muốn làm. Có nơi yêu cầu bằng, có nơi chú trọng kỹ năng thực tế. Đọc kỹ tin tuyển dụng của chính nơi đó hoặc hỏi trực tiếp, thay vì nghe nói chung chung.
Khoá ngắn có đủ để đi dịch không?
Nếu đã có nền vững, một khoá ngắn về kỹ năng dịch hoặc tiếng chuyên ngành có thể giúp nhiều. Nếu nền còn yếu, khoá ngắn khó bù được. Hỏi rõ khoá có luyện dịch hai chiều và có người sửa không.
Nên thi HSK cấp nào trước khi xin việc phiên dịch?
Bài này không đưa ra mức cấp cụ thể, vì mỗi nơi tuyển một khác. Xem yêu cầu của nơi bạn nhắm, rồi dùng thi thử để biết mình đang cách mức đó bao xa.
Bài do Xteam 123tiengtrung.com biên soạn