Cách dùng 吗 呢 吧: ba trợ từ cuối câu hỏi của HSK1
Cách dùng 吗 呢 吧 gói trong ba ý. 吗 biến câu kể thành câu hỏi “có… không?”. 呢 hỏi “còn… thì sao?”, “… đâu rồi?”, hoặc làm mềm câu đã có từ để hỏi. 吧 dùng để rủ, đề nghị (“… nhé”, “… đi”) hoặc đoán rồi hỏi lại cho chắc (“… phải không?”). Cả ba đứng cuối câu và đọc nhẹ, ngắn. Bài này đi qua từng chữ bằng câu mẫu trong kho của web.
Cách dùng 吗 呢 吧 tóm trong một bảng
Trước khi đi vào từng chữ, bạn nhìn bảng dưới để thấy ba chữ khác nhau ở đâu. Điểm chung: không chữ nào làm đổi trật tự từ trong câu. Bạn giữ nguyên câu kể, chỉ thêm một chữ ở cuối, và giọng nói đi theo chữ đó.
| Trợ từ | Dùng khi | Ví dụ | Nghĩa gần nhất |
|---|---|---|---|
| 吗 (ma) | hỏi có hay không | 你是学生吗？ | Bạn là học sinh à? / … không? |
| 呢 (ne) | hỏi ngược lại, hỏi “đâu”, làm mềm câu hỏi có từ để hỏi | 你呢？ 我的手机呢？ | Còn bạn? / Điện thoại tôi đâu? |
| 吧 (ba) | rủ, đề nghị; đoán rồi hỏi lại | 我们走吧。 你是老师吧？ | Mình đi thôi. / Anh là thầy giáo phải không? |
Trong danh sách ngữ pháp HSK 3.0 mà web dùng, nhóm trợ từ ngữ khí 吧, 了, 吗, 呢 nằm ở cấp 1. Riêng cách dùng 吧 để đoán được xếp sang cấp 2. Vì vậy đề HSK1 hay hỏi 吗 và 呢 nhiều nhất, còn 吧 đoán sẽ gặp đậm hơn ở HSK2.
吗: biến câu kể thành câu hỏi “có… không?”
Công thức rất gọn: câu kể + 吗？ Câu 你是越南人 (bạn là người Việt) thêm 吗 thành 你是越南人吗？ (bạn là người Việt à?). Không cần đảo chủ ngữ, không cần thêm “có” như tiếng Việt. Khi trả lời, người Trung thường lặp lại động từ hoặc tính từ chính: 是 / 不是, 有 / 没有, 可以 / 不可以, 好 / 不好.
Kiểu câu hay gặp nhất là 有…吗 (có… không). Trong hội thoại mẫu về chuyện đi lại và căng tin, một người mới vào làm hỏi chị đồng nghiệp:
Bỏ 吗 đi, bạn còn câu kể 从宿舍到工厂有班车 (từ ký túc xá đến nhà máy có xe đưa đón). Thêm 吗 là xong câu hỏi. Người nghe sẽ đáp 有 (có) hoặc 没有 (không có).
Thứ hai là 可以吗 ở cuối câu, giống “được không?” của tiếng Việt. Trong hội thoại mẫu gọi điện hỏi việc làm thêm, người xin việc nói trước điều kiện của mình rồi mới hỏi:
Đi chợ, xin thử đồ cũng dùng đúng khung này. Hội thoại mẫu ở phòng thử đồ của một sạp quần áo:
一下 làm lời xin nhẹ hơn, nghĩa là “thử một chút”. 吗 vẫn chỉ có một việc: hỏi người bán có đồng ý hay không.
呢: “còn… thì sao?”, “… đâu rồi?” và câu hỏi mềm hơn
Danh từ + 呢
Khi hai người đang nói về một chuyện, chỉ cần nêu tên người hoặc vật + 呢 là người nghe hiểu “còn cái này thì sao”. Ví dụ 我是越南人，你呢？ nghĩa là “tôi là người Việt, còn bạn?”. Nếu không có câu nào trước đó, danh từ + 呢 thường là hỏi “… đâu rồi?”: 我的手机呢？ (điện thoại của tôi đâu rồi?).
Trong hội thoại mẫu “Lời cầu hôn ở quán cà phê”, nhân vật đến chỗ hẹn mà không thấy bạn đâu:
Câu này không có ngữ cảnh “còn… thì sao”, nên 孙娜呢 được hiểu là “Tôn Na đâu rồi?”. Vế sau 她说在这儿等我 giải thích vì sao người nói thắc mắc: bạn ấy hẹn đợi ở đây. Ngược lại, nếu trước đó cả nhóm đang bàn ai sẽ đi, câu 孙娜呢？ lại thành “còn Tôn Na thì sao?”. Cùng một câu, ngữ cảnh quyết định nghĩa.
如果…呢: “nếu… thì sao?”
Đặt 如果 (nếu) ở đầu và 呢 ở cuối, bạn có câu hỏi về một tình huống chưa xảy ra. Đây là câu rất hay dùng khi hỏi quyền lợi lúc đi làm. Hội thoại mẫu Tìm hiểu luật lao động cơ bản có câu:
Câu đã có từ để hỏi + 呢
Các từ 什么 (gì), 怎么 (thế nào), 哪儿 (đâu), 为什么 (tại sao) tự làm câu thành câu hỏi. Thêm 呢 ở cuối không đổi nghĩa, chỉ làm giọng nhẹ hơn, như đang tự hỏi, gần với “nhỉ” của tiếng Việt. Câu tự đặt dưới là câu bạn bè hay hỏi nhau lúc tan ca:
Bỏ 呢 đi, câu 我们去哪里吃饭？ vẫn đúng và vẫn là câu hỏi. Có 呢, câu nghe như đang cùng nhau tính, ít giống hỏi dồn hơn. Điều không được làm là thêm 吗 vào câu này, vì 哪里 đã hỏi rồi.
呢 trong câu kể: “đang… đấy”
呢 không chỉ dùng để hỏi. Ở HSK1 bạn còn gặp 呢 cuối câu kể, đi với 在 hoặc 正在, nghĩa là “đang… đây, đang… đấy”. Câu tự đặt dưới là mẫu bạn dùng được ngay khi có người gọi điện lúc bạn đang ăn:
吧: rủ, đề nghị và đoán rồi hỏi lại
Rủ, đề nghị: “… nhé”, “… đi”
Câu có 我们 (chúng ta) + việc làm + 吧 là lời rủ. Tiếng Việt nói “mình… nhé” hoặc “… đi”. Hội thoại mẫu Đặt đồ ăn giao hàng qua ứng dụng mở đầu bằng câu:
Để ý: vế đầu là câu hỏi có từ để hỏi 什么, nên không có 吗. Vế sau là lời rủ, nên có 吧. Một câu hai vế dùng hai kiểu khác nhau.
吧 cũng làm lời yêu cầu nghe nhẹ hơn, nhất là khi gọi món. Hội thoại mẫu khách gọi thêm cơm ở quán ăn:
Có câu chứa cả 吧 lẫn 呢. Trong hội thoại mẫu ở căng tin nhân viên, nhân vật đồng ý lời rủ của bạn (好啊), rồi giục ăn nhanh vì sắp vào ca:
快吃吧 là lời giục (“ăn nhanh đi”). 还要上班呢 là câu kể có 呢, nhắc một sự thật: lát nữa còn phải đi làm đấy.
Đoán rồi hỏi lại: “… phải không?”
Khi bạn đã khá chắc điều mình nói và chỉ hỏi lại cho chắc, dùng 吧 thay cho 吗. Hội thoại mẫu nhận đồng phục và thẻ nhân viên có câu chị Tôn Na nói với người mới:
Nếu nói 你是新来的阮梅吗？, câu chỉ là hỏi bình thường, người hỏi chưa biết gì. Dùng 吧 thì người hỏi gần như đã biết, chỉ chờ cái gật đầu. Bảng dưới so ba kiểu với cùng một nội dung.
| Câu | Người hỏi nghĩ gì | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| 你是老师吗？ | chưa biết, hỏi thật | Anh là thầy giáo à? |
| 你是老师吧？ | khá chắc, hỏi lại cho chắc | Anh là thầy giáo phải không? |
| 我是学生，你呢？ | hỏi ngược lại điều vừa nói | Tôi là học sinh, còn anh? |
- 1Câu đã có 什么, 哪儿, 怎么 hay 不 ở giữa (是不是)? Không thêm 吗, muốn giọng nhẹ thì thêm 呢
- 2Câu kể bình thường, muốn hỏi có hay không? Thêm 吗
- 3Muốn rủ, đề nghị, hoặc đã khá chắc chỉ hỏi lại? Thêm 吧
Lỗi người Việt hay mắc với 吗, 呢, 吧
Thêm 吗 vào câu đã có từ để hỏi
✗ 你叫什么名字吗？ → ✓ 你叫什么名字？ Lý do: tiếng Việt quen thêm “vậy, thế” cuối câu nên người học thêm luôn 吗. Câu đã hỏi bằng 什么 thì 吗 thành thừa. Lưu ý một trường hợp đúng: khi 什么 nghĩa là “gì đó” chứ không phải “gì?”, câu thành câu hỏi có hay không và được thêm 吗, như câu hỏi lịch sự trong hội thoại mẫu dưới đây.
Thêm 吗 vào câu 是不是, 有没有
✗ 你是不是学生吗？ → ✓ 你是不是学生？ hoặc ✓ 你是学生吗？ Lý do: 是不是 đã là câu hỏi “phải hay không”. Chọn một trong hai cách, không dùng chồng.
Dùng 呢 cho câu hỏi có hay không
✗ 你是学生呢？ → ✓ 你是学生吗？ Lý do: người Việt dịch “nhỉ, thế” thành 呢. Trong câu hỏi, 呢 đi sau danh từ (你呢？), sau 如果…, hoặc sau câu đã là câu hỏi (có từ để hỏi, 是不是, 还是); 呢 không tự biến câu kể thành câu hỏi có/không.
Muốn rủ mà lại dùng 吗
Muốn nói “mình đi thôi”: ✓ 我们走吧。 Còn 我们走吗？ là một câu hỏi khác hẳn: “mình có đi không?”. Câu đó không sai ngữ pháp, nhưng không phải lời rủ. Ở xưởng, rủ bạn đi ăn là 我们去吃饭吧, không phải 我们去吃饭吗.
Nhấn mạnh, kéo dài 吗, 呢, 吧
Ba chữ này là thanh nhẹ: đọc ngắn, nhẹ, không lên giọng như dấu hỏi tiếng Việt. Câu hỏi tiếng Trung lên giọng ở cả câu chứ không dồn vào chữ cuối. Bạn nghe câu mẫu trong mục Giao tiếp vài lượt rồi nói theo để quen nhịp.
Luyện 吗, 呢, 吧 trên 123tiengtrung.com
Bạn vào bài tập HSK1 để làm câu chọn trợ từ và câu sắp xếp có 吗, 呢, 吧. Muốn nghe ba chữ này trong lời nói thật nhanh, mở Giao tiếp và chọn bài cấp 1, bấm từng câu để nghe và xem pinyin. Bảng tóm tắt cả nhóm trợ từ ngữ khí có trong Ngữ pháp HSK.
Khi đã quen, thử đề thi thử HSK1: phần nghe và phần đọc có nhiều câu hỏi ngắn kết thúc bằng 吗 hoặc 呢. Đọc thêm đề thi HSK1 theo HSK 3.0 để biết từng phần hỏi gì, và lượng từ tiếng Trung HSK1 để ghép câu hỏi số lượng như 你有几个…？
Câu mẫu trong bài có vài từ trên cấp 1. Bảng dưới để bạn đọc hiểu:
| Từ | Pinyin | Nghĩa |
|---|---|---|
| 宿舍 | sùshè | ký túc xá |
| 工厂 | gōngchǎng | nhà máy |
| 班车 | bānchē | xe đưa đón (của công ty) |
| 周末 | zhōumò | cuối tuần |
| 只能 | zhǐ néng | chỉ có thể |
| 老板 | lǎobǎn | ông chủ, bà chủ (cửa hàng) |
| 试 | shì | thử |
| 如果 | rúguǒ | nếu |
| 加班费 | jiābānfèi | tiền tăng ca |
| 需要 | xūyào | cần |
| 外卖 | wàimài | đồ ăn giao tận nơi |
| 份 | fèn | phần, suất (lượng từ) |
| 炒饭 | chǎofàn | cơm rang |
| 饱 | bǎo | no |
Câu hỏi thường gặp
吗 và 呢 khác nhau thế nào?
吗 biến câu kể thành câu hỏi có hay không: 你忙吗？ 呢 dùng sau danh từ để hỏi ngược lại (你呢？), hỏi “đâu rồi”, hoặc làm mềm câu đã có từ để hỏi (怎么办呢？).
吧 có phải là “nhé” không?
Khi rủ hoặc đề nghị thì gần với “nhé, đi”: 我们走吧. Khi đoán thì gần với “phải không”: 你是越南人吧？
Câu có 什么 có thêm 吗 được không?
Khi 什么 hỏi thật “gì?” thì không. Khi 什么 nghĩa là “gì đó” thì được, câu thành hỏi có hay không: 您有什么需要吗？ (anh có cần gì không ạ?).
吗, 呢, 吧 đọc thanh mấy?
Cả ba đọc thanh nhẹ: ma, ne, ba, ngắn và nhẹ, không nhấn.
Bài do Xteam 123tiengtrung.com biên soạn