Cuối tuần trước, cả nhà tôi quyết định… — Ngữ pháp tiếng Trung

Ngữ phápCuốituầntrướccảtự học tiếng Trung

Bài "Cuối tuần trước, cả nhà tôi quyết định đi leo núi" giúp bạn luyện ngữ pháp qua bài đọc tiếng Trung qua tình huống thực tế. Ôn các điểm ngữ pháp: Phân biệt bộ ba trợ từ kết cấu: 的 - 地 - 得; Bổ ngữ số lượng & thời gian; Bổ ngữ xu hướng (đơn & phức): 来 lái, 去 qù, 起来 qǐlai, 出来 chūlai, 下去 xiàqu, 过来 guòlai, 进去 jìnqu; Bổ ngữ khả năng: Động từ + 得/不 de/bù + Bổ ngữ. Có đầy đủ phiên âm pinyin và nghĩa tiếng Việt, kèm từ vựng trích trong bài — phù hợp cho người tự học tiếng Trung.

上个周末，我们一家人决定去爬山。 Shàng ge zhōumò, wǒmen yì jiā rén juédìng qù páshān . Cuối tuần trước, cả nhà tôi quyết định đi leo núi .

早上七点，我们就开车出发了。 Zǎoshang qī diǎn, wǒmen jiù kāichē chūfā le . Bảy giờ sáng, chúng tôi liền lái xe xuất phát .

到了山脚下，我们看到很多游客也准备往上爬。 Dàole shānjiǎo xià, wǒmen kàndào hěn duō yóukè yě zhǔnbèi wǎng shàng pá . Đến chân núi, chúng tôi thấy rất nhiều khách du lịch cũng chuẩn bị leo lên .

爸爸说，这座山不算太高，但爬起来可能会有点累。 Bàba shuō, zhè zuò shān bú suàn tài gāo, dàn páqǐlai kěnéng huì yǒudiǎn lèi . Bố nói, ngọn núi này không tính là quá cao, nhưng leo lên có thể sẽ hơi mệt .

我们沿着石头做的台阶，慢慢地往上走。 Wǒmen yánzhe shítou zuò de táijiē, mànmàn de wǎng shàng zǒu . Chúng tôi đi dọc theo bậc thang làm bằng đá, từ từ đi lên .

走了大概半个小时，我已经有点喘不过气来了。 Zǒule dàgài bàn ge xiǎoshí, wǒ yǐjīng yǒudiǎn chuǎn bu guò qì lai le . Đi được khoảng nửa tiếng, tôi đã hơi thở không kịp .

妹妹却好像一点都不累，一直跑在最前面。 Mèimei què hǎoxiàng yìdiǎn dōu bú lèi, yìzhí pǎo zài zuì qiánmiàn . Nhưng em gái có vẻ như không mệt chút nào, cứ mãi chạy ở phía trước nhất .

我问她累不累，她笑着说完全不累。 Wǒ wèn tā lèi bu lèi, tā xiàozhe shuō wánquán bú lèi . Tôi hỏi nó có mệt không, nó cười nói hoàn toàn không mệt .

走到半山腰的时候，我们看见了一片美丽的树林。 Zǒudào bànshānyāo de shíhou, wǒmen kànjiànle yí piàn měilì de shùlín . Lúc đi đến lưng chừng núi, chúng tôi nhìn thấy một khu rừng xinh đẹp .

树林里的空气特别新鲜，让人心情很好。 Shùlín li de kōngqì tèbié xīnxiān, ràng rén xīnqíng hěn hǎo . Không khí trong rừng đặc biệt trong lành, khiến người ta tâm trạng rất tốt .

我们又走了一个多小时，终于爬到了半山的休息点。 Wǒmen yòu zǒule yí ge duō xiǎoshí, zhōngyú pádàole bànshān de xiūxidiǎn . Chúng tôi lại đi hơn một tiếng nữa, cuối cùng leo tới điểm nghỉ giữa núi .

妈妈拿出准备好的水和面包，让我们休息一下。 Māma náchū zhǔnbèihǎo de shuǐ hé miànbāo, ràng wǒmen xiūxi yíxià . Mẹ lấy ra nước và bánh mì đã chuẩn bị sẵn, cho chúng tôi nghỉ một chút .

休息的时候，一位老爷爷从我们旁边走了过去。 Xiūxi de shíhou, yí wèi lǎoyéye cóng wǒmen pángbiān zǒule guòqu . Lúc đang nghỉ, một cụ ông từ bên cạnh chúng tôi đi ngang qua .

爸爸说，那位老爷爷看起来六十多岁了，走得还挺快的。 Bàba shuō, nà wèi lǎoyéye kànqǐlai liùshí duō suì le, zǒude hái tǐng kuài de . Bố nói, cụ ông đó trông đã hơn sáu mươi tuổi rồi, mà đi vẫn còn khá nhanh .

老爷爷笑着说，他每个周末都爬这座山，已经爬了两百多次了。 Lǎoyéye xiàozhe shuō, tā měi ge zhōumò dōu pá zhè zuò shān, yǐjīng pále liǎng bǎi duō cì le . Cụ ông cười nói, mỗi cuối tuần cụ đều leo ngọn núi này, đã leo hơn hai trăm lần rồi .

听到这句话，我们都觉得非常佩服。 Tīngdào zhè jù huà, wǒmen dōu juéde fēicháng pèifú . Nghe câu này, chúng tôi đều cảm thấy rất khâm phục .

休息够了以后，我们继续往山顶爬去。 Xiūxi gòule yǐhòu, wǒmen jìxù wǎng shāndǐng pá qu . Nghỉ đủ rồi, chúng tôi tiếp tục leo lên hướng đỉnh núi .

路越来越陡，我感觉自己快要爬不动了。 Lù yuè lái yuè dǒu, wǒ gǎnjué zìjǐ kuàiyào pá bu dòng le . Đường càng lúc càng dốc, tôi cảm thấy bản thân sắp leo không nổi rồi .

爸爸鼓励我说，只要一步一步地走，就一定能爬得上去。 Bàba gǔlì wǒ shuō, zhǐyào yí bù yí bù de zǒu, jiù yídìng néng páde shàngqu . Bố động viên tôi, chỉ cần đi từng bước một, thì chắc chắn sẽ leo lên được .

我咬着牙，一点一点地往上爬。 Wǒ yǎozhe yá, yìdiǎn yìdiǎn de wǎng shàng pá . Tôi cắn răng, từng chút một leo lên phía trên .

快到山顶的时候，风突然变得很大很大。 Kuài dào shāndǐng de shíhou, fēng tūrán biànde hěn dà hěn dà . Lúc sắp đến đỉnh núi, gió đột nhiên trở nên rất to .

我们抓住旁边的栏杆，小心地慢慢走上去。 Wǒmen zhuāzhù pángbiān de lángān, xiǎoxīn de mànmàn zǒushàngqu . Chúng tôi nắm chặt lan can bên cạnh, cẩn thận từ từ bước lên .

终于，我们成功地爬到了山顶。 Zhōngyú, wǒmen chénggōng de pádàole shāndǐng . Cuối cùng, chúng tôi đã thành công leo lên tới đỉnh núi .

站在山顶往下看，整座城市都变得小小的。 Zhàn zài shāndǐng wǎng xià kàn, zhěng zuò chéngshì dōu biànde xiǎoxiǎo de . Đứng trên đỉnh núi nhìn xuống, cả thành phố đều trở nên nhỏ xíu .

妹妹兴奋地叫了起来，说这是她见过最美的风景。 Mèimei xīngfèn de jiàole qǐlai, shuō zhè shì tā jiànguo zuì měi de fēngjǐng . Em gái phấn khích reo lên, nói đây là phong cảnh đẹp nhất nó từng thấy .

我们在山顶拍了很多照片，留下这美好的回忆。 Wǒmen zài shāndǐng pāile hěn duō zhàopiàn, liúxià zhè měihǎo de huíyì . Chúng tôi ở trên đỉnh núi chụp rất nhiều ảnh, lưu lại kỷ niệm đẹp này .

下山的时候，我们走得比上山快得多。 Xiàshān de shíhou, wǒmen zǒude bǐ shàngshān kuàide duō . Lúc xuống núi, chúng tôi đi nhanh hơn nhiều so với lúc lên núi .

但是腿却疼得几乎走不动了。 Dànshì tuǐ què téngde jīhū zǒu bu dòng le . Nhưng chân lại đau đến mức gần như không đi nổi nữa .

回到家以后，我一下子就躺在了沙发上。 Huídào jiā yǐhòu, wǒ yíxiàzi jiù tǎng zàile shāfā shàng . Về đến nhà, tôi ngay lập tức liền nằm xuống ghế sofa .

虽然浑身酸痛，但我心里却觉得特别满足。 Suīrán húnshēn suāntòng, dàn wǒ xīnli què juéde tèbié mǎnzú . Tuy toàn thân mỏi nhừ, nhưng trong lòng tôi lại cảm thấy đặc biệt mãn nguyện .

Từ vựng trong bài

上HSK1
shàngtrên; lên
个HSK1
gècái; (lượng từ chung)
我们HSK1
wǒ menchúng tôi; chúng ta
一HSK1
yīmột
家人HSK1
jiārénngười nhà
去HSK1
qùđi
早上HSK1
zǎoshangbuổi sáng
七HSK1
qībảy
点HSK1
diǎnđiểm; giờ; chút
开车HSK1
kāichēlái xe
了HSK1
le(trợ từ chỉ hành động đã hoàn thành)
到HSK1
dàođến
下HSK1
xiàdưới; xuống
看HSK1
kànxem; nhìn; đọc
很HSK1
hěnrất
多HSK1
duōnhiều
也HSK1
yěcũng
爸爸HSK1
bà babố
说HSK1
shuōnói
这HSK1
zhènày; đây
不HSK1
bùkhông
太HSK1
tàiquá; rất
来HSK1
láiđến; tới
能HSK1
néngcó thể; có khả năng
会HSK1
huìbiết (cách làm); có thể; sẽ; cuộc họp
有HSK1
yǒucó
做HSK1
zuòlàm
的HSK1
decủa (trợ từ sở hữu)
大HSK1
dàto; lớn
半HSK1
bànnửa
小时HSK1
xiǎoshígiờ (khoảng thời gian)
我HSK1
wǒtôi
妹妹HSK1
mèimeiem gái
好HSK1
hǎotốt; giỏi; khoẻ
都HSK1
dōuđều; tất cả
在HSK1
zàiở; đang (chỉ hành động đang diễn ra)
前面HSK1
qián miànphía trước
问HSK1
wènhỏi
她HSK1
tācô ấy
时候HSK1
shí houlúc; thời gian; khi
看见HSK1
kàn jiànnhìn thấy
里HSK1
lǐtrong; bên trong
新HSK1
xīnmới
人HSK1
rénngười
休息HSK1
xiūxinghỉ ngơi
妈妈HSK1
mā mamẹ
水HSK1
shuǐnước
和HSK1
hévà; cùng với
面包HSK1
miànbāobánh mì
一下HSK1
yíxiàmột chút
边HSK1
biānbên (hậu tố)
那HSK1
nàđó; kia
六HSK1
liùsáu
十HSK1
shímười
岁HSK1
suìtuổi
还HSK1
háivẫn, còn
他HSK1
tāanh ấy; ông ấy; nó (nam)
两HSK1
liǎnghai (số lượng)
百HSK1
bǎitrăm
听HSK1
tīngnghe
觉得HSK1
juédecảm thấy, nghĩ rằng
非常HSK1
fēichángrất, cực kỳ
后HSK1
hòusau
要HSK1
yàomuốn, cần
只HSK1
zhīcon (lượng từ)
住HSK1
zhùở; sống (tại)
小HSK1
xiǎonhỏ
叫HSK1
jiàogọi; tên là
是HSK1
shìlà
见HSK1
jiàngặp, thấy
回HSK1
huívề; quay lại; lần
几HSK1
jǐmấy; bao nhiêu
家HSK1
jiānhà; gia đình

Ghi chú ngữ pháp

Phân biệt bộ ba trợ từ kết cấu: 的 - 地 - 得 — 的地得 HSK2

Bộ ba trợ từ ĐỌC GIỐNG HỆT NHAU (đều là "de") nhưng CHỨC NĂNG hoàn toàn khác nhau, phân biệt bằng chữ Hán viết: 的 nối ĐỊNH NGỮ với DANH TỪ ("小明的书" (xiǎo míng de shū) - sách của Tiểu Minh; "漂亮的花" (piào liang de huā) - hoa đẹp), 地 nối TRẠNG NGỮ với ĐỘNG TỪ ("慢慢地走" (màn màn dì zǒu) - đi từ từ), 得 nối ĐỘNG TỪ/TÍNH TỪ với BỔ NGỮ TRÌNH ĐỘ ("跑得快" (pǎo dé kuài) - chạy nhanh, "高兴得跳起来" (gāo xìng dé tiào qǐ lái) - vui đến mức nhảy lên). SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT: đây là 1 trong những rào cản LỚN NHẤT cho người Việt, vì tiếng Việt CHỈ CÓ 1 CƠ CHẾ để nối bổ nghĩa (thường không cần từ nối riêng, hoặc dùng "của"/không dùng gì cả tuỳ trường hợp — không có 3 "công cụ ngữ pháp" tách biệt như 的/地/得). Người mới học hay dùng 的 cho MỌI trường hợp vì đó là chữ quen mặt nhất, dẫn đến lỗi như viết "慢慢的走" (màn màn de zǒu) (sai, phải là 地) hoặc "跑的快" (pǎo de kuài) (sai, phải là 得). MẸO PHÂN BIỆT NHANH: nhìn vào từ loại đứng SAU — nếu sau là DANH TỪ thì chắc chắn 的; nếu ĐỨNG TRƯỚC động từ/tính từ (vai trò trạng ngữ, trả lời "làm thế nào") thì dùng 地; nếu ĐỨNG SAU động từ/tính từ (vai trò bổ ngữ, trả lời "đến mức nào/kết quả ra sao") thì dùng 得. Trong khẩu ngữ hiện đại, nhiều người bản xứ cũng viết lẫn 的/地 (vì phát âm giống hệt), nhưng 得 luôn phải phân biệt rõ vì vị trí SAU động từ là dấu hiệu ngữ pháp không thể nhầm.

Bổ ngữ số lượng & thời gian — 数量时量补语 HSK3

2 loại bổ ngữ đứng SAU động từ để bổ sung thông tin định lượng: Bổ ngữ SỐ LƯỢNG (nói TẦN SUẤT hành động lặp lại — "去了两次" (qù le liǎng cì) đã đi HAI LẦN, dùng lượng từ động tác như 次/遍/趟) và Bổ ngữ THỜI LƯỢNG (nói KHOẢNG THỜI GIAN hành động kéo dài — "学了三年" (xué le sān nián) đã học BA NĂM, dùng đơn vị thời gian như 年/月/天/小时). SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT: về Ý NGHĨA, tiếng Việt diễn đạt tương tự bằng cách đặt cụm chỉ số lần/thời lượng SAU động từ ("đi hai lần", "học ba năm") — khá tương đồng vị trí với tiếng Trung nên đây KHÔNG phải điểm khó lớn. Cái cần lưu ý là khi CÓ TÂN NGỮ đi kèm, trật tự tiếng Trung khác tiếng Việt: "学中文学了三年" (xué zhōng wén xué le sān nián) hoặc "学了三年中文" (xué le sān nián zhōng wén) (học tiếng Trung BA NĂM) — bổ ngữ thời lượng chen vào GIỮA động từ và tân ngữ (hoặc động từ lặp lại 1 lần), khác tiếng Việt chỉ cần nối thẳng "học tiếng Trung ba năm" theo 1 trật tự tuyến tính đơn giản. LƯU Ý: nếu tân ngữ là ĐẠI TỪ NHÂN XƯNG (tôi/anh ấy...), bổ ngữ thời lượng/số lượng PHẢI đứng SAU đại từ đó, không được tách động từ ra: "我等了他三个小时" (wǒ děng le tā sān gè xiǎo shí) (tôi đợi anh ấy ba tiếng đồng hồ), không nói "我等三个小时他" (wǒ děng sān gè xiǎo shí tā).

Bổ ngữ xu hướng (đơn & phức): 来 lái, 去 qù, 起来 qǐlai, 出来 chūlai, 下去 xiàqu, 过来 guòlai, 进去 jìnqu — 趋向补语 HSK3

Bổ ngữ xu hướng gắn SAU động từ để chỉ HƯỚNG DI CHUYỂN của hành động SO VỚI NGƯỜI NÓI: dạng ĐƠN (来 lái - hướng VỀ người nói, 去 qù - hướng RA XA người nói) và dạng PHỨC (kết hợp động từ xu hướng gốc + 来/去: 起来 qǐlai - từ dưới lên trên/bắt đầu, 出来 chūlai - từ trong ra ngoài + về phía người nói, 下去 xiàqu - từ trên xuống dưới + ra xa người nói, 过来 guòlai - từ xa lại gần, 进去 jìnqu - từ ngoài vào trong + ra xa người nói). SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT: tiếng Việt CŨNG có các từ chỉ hướng gắn sau động từ khá tương đồng về mặt Ý NGHĨA ("đi RA", "chạy VÀO", "đứng DẬY", "ngồi XUỐNG") — không xa lạ về khái niệm. Cái phức tạp hơn hẳn tiếng Việt là hệ thống PHỨC (kết hợp 2 lớp: hướng cơ bản 上/下/进/出/回/过/起 + 来/去 để chỉ thêm QUAN HỆ VỚI NGƯỜI NÓI) — tiếng Việt không có lớp thứ 2 này một cách hệ thống, khiến câu tiếng Trung có thể phân biệt "走进来" (zǒu jìn lái) (đi VÀO, hướng VỀ người nói — người nói đang ở TRONG) và "走进去" (zǒu jìn qù) (đi VÀO, hướng RA XA người nói — người nói đang ở NGOÀI) trong khi tiếng Việt chỉ có 1 cách nói chung "đi vào" cho cả 2 tình huống. Ý NGHĨA MỞ RỘNG (phi không gian): nhiều bổ ngữ xu hướng phức còn mang nghĩa TRỪU TƯỢNG không liên quan chuyển động vật lý — 起来 có thể chỉ sự BẮT ĐẦU ("笑起来" (xiào qǐ lái) - bật cười lên), 下去 có thể chỉ sự TIẾP TỤC ("说下去" (shuō xià qù) - nói tiếp đi) — đây là lớp nghĩa cần học THUỘC LÒNG riêng từng trường hợp, không suy luận được từ nghĩa gốc chỉ hướng.

Bổ ngữ khả năng: Động từ + 得/不 de/bù + Bổ ngữ — 可能补语 HSK4

Cấu trúc Động từ + 得/不 (de/bù) + Bổ ngữ (thường là bổ ngữ kết quả hoặc xu hướng) để nói khả năng LÀM ĐƯỢC hay KHÔNG LÀM ĐƯỢC: "听得懂" (tīng dé dǒng) (nghe HIỂU ĐƯỢC) / "听不懂" (tīng bù dǒng) (nghe KHÔNG HIỂU được), "回得来" (huí dé lái) (về ĐƯỢC) / "回不来" (huí bù lái) (không về ĐƯỢC). SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT: tiếng Việt CÓ cấu trúc tương đồng khá thú vị — "nghe HIỂU được"/"nghe không hiểu ĐƯỢC" cũng chèn "được"/"không được" vào giữa động từ và kết quả, gần giống cơ chế 得/不 của tiếng Trung! Đây là 1 trong số ít điểm ngữ pháp mà cấu trúc 2 ngôn ngữ khá song song, giúp người Việt dễ nắm hơn người học tiếng Anh (tiếng Anh phải dùng cấu trúc hoàn toàn khác như "can/can't understand by listening"). PHÂN BIỆT VỚI ĐỘNG TỪ NĂNG NGUYỆN 能/可以: bổ ngữ khả năng (听得懂) nhấn vào KHẢ NĂNG THỰC HIỆN ĐƯỢC VỀ MẶT KỸ THUẬT/NĂNG LỰC dựa trên tình huống cụ thể ngay lúc đó (vd tiếng ồn quá lớn nên "听不清楚" (tīng bù qīng chǔ) - nghe không rõ), trong khi 能/可以 nhấn vào ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN hoặc SỰ CHO PHÉP nói chung ("我能听懂中文" (wǒ néng tīng dǒng zhōng wén) - tôi CÓ THỂ [đủ trình độ] nghe hiểu tiếng Trung, mang tính khái quát hơn) — 2 cách diễn đạt gần nghĩa nhưng SẮC THÁI hơi khác, người mới học thường dùng lẫn vì tiếng Việt "có thể/được" không phân định rạch ròi như vậy.

▶ Học bài này (có audio + bài tập)